Γουτού Γουπατού

Το διήγημα «Γούτου Γουπατού» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη πρωτοδημοσιεύεται την Πρωτοχρονιά του 1899 στην εφημερίδα Ακρόπολις. Έχει πάρει τον τίτλο του από την ιδιόμορφη γλώσσα που μιλάει ο ήρωας Μανώλης ο Ταπόης ή το Ταπόι. Ο Μανώλης είναι ένας νέος με νοητική υστέρηση και κινητική αναπηρία στη δεξιά πλευρά του σώματός του (ημιπληγία). Ο Μανόλης ζει στο Ναύπλιο με τη μητέρα του, την οποία υπεραγαπά καθώς είναι ο μόνος άνθρωπος που έχει στη ζωή.

 ➖

Το διήγημα δημοσιεύτηκε το 1899.

 ➖➖ ➖

Τη μετατροπή του κειμένου στην καθομιλουμένη δημοτική

έκανε ο

Ιωάννης Δ. Γιαννούκος

⭐⭐⭐

Τον πετροβολούσαν οι μάγκες της αγοράς, τον χλεύαζαν τα κορίτσια της γειτονιάς, τον φοβούνταν τα νήπια  και τα βρέφη.

Τον έλεγαν κοινώς «ο Ταπόης» ή «ο Μανώλης το Ταπόι».

— Ο Ταπόης! Να, ο Ταπόης έρχεται...

Φόβος και τρόμος κολλούσε τα άκακα βρέφη, στο άκουσμα του ονόματος τούτου. Η νεολαία του χωριού, οι θαμώνες των μαγαζιών και των καφενείων, δεν έπαυαν ποτέ να τον  πειράζουν.

— Είσ’ ένα χταπόδι, καημένε Μανωλιό, είσαι χταπόδι.

Κι εκείνος, με τη γλώσσα του τη δεμένη με γλωσσοδέτη μέχρι τις ρίζες των δοντιών, απαντούσε:

— Ναι, είμι ταπόι!... Ισύ είσι ταπόι. (Ναι, είμαι χταπόδι. Εσύ είσαι χταπόδι.)

Είχε φίλους τόσους λίγους και τόσους αμέτρητους εχθρούς, σε μέρος τόσο ολιγάνθρωπο! 

Κάποτε, κάποιος φιλάνθρωπος ή διακριτικός τον  υπεράσπιζε ενάντια στις επιθέσεις των παιδιών του δρόμου.

Σε εκείνον γινόταν σκλάβος ισόβιος κι εκτελούσε γι’ αυτόν διάφορες δουλειές πρόθυμα και μετά βίας δεχόταν φίλεμα ή κέρασμα.

Προς όλους τους άλλους, δεν υπήρχε φιλία ούτε συζήτηση.

Μόνο τη μητέρα του είχε στον  κόσμο. Εκείνη τον  πονούσε, τον αγαπούσε περιπαθώς και αυτός τη λάτρευε. 

Αδελφή δεν είχε.

Ο ένας αδελφός του, είχε χαθεί στην Αμερική προ χρόνων και δεν ακούσθηκε. 

Ο άλλος, χασομέρης, άχρηστος, ως μόνο επάγγελμα είχε το να πηγαίνει κάθε χρόνο μέσα στη μεγάλη Στερεά, εκεί όπου υπάρχουν άφθονα θέρη και να κάνει το έργο της σβάρνας, ήταν δε η σβάρνα μία βαριά σανίδα, την οποία έσυραν άλογα ή βόδια στο αλώνι και αυτός καθόταν επάνω στη σανίδα, έμψυχο βάρος, για να γίνεται τέλειο το αλώνισμα. Εκεί είχε πεθάνει. 

Ο τρίτος, γύριζε ναυτικός στα ξένα.

Ο Μανώλης άλλη στοργή δεν είχε στον  κόσμο, από τη μητέρα του.

Αυτή ήταν ήδη γριά και αυτός είχε μεγαλώσει πολύ.

Οι λίγοι φίλοι του, εκείνοι οι οποίοι τον συμπαθούσαν, τον είχαν ακούσει στην αγορά, επανειλημμένα να απειλεί και να λέει με τη γλώσσα του τη νηπιώδη:

— Τάνει για πέτου ’γώ πιιγώ μέτα Μπούτι!

(Σαν πεθάνει η γριά, θα πέσω εγώ να πνιγώ μες στο Μπούρτζι.)

Θεωρούσε τον εαυτό του ως άχρηστο.

Εξαιρουμένης της γλώσσας, το μισό του ανθρώπου ήταν υγιές.

Το δεξιό πόδι συρόταν κατόπιν του αριστερού, δεν κινούταν ελεύθερα το δεξιό χέρι, το οποίο αν και χονδρό και δυσανάλογο και σχεδόν φαινόταν παράλυτο, είχε τεράστια δύναμη. Έμοιαζε με μάγγανο ή με δόντια ταυρόσκυλου. Για να αδράξει ένα πράγμα, συνήθως βραχίονα ή πλάτη κανενός παιδιού ενοχλητικού, χρειαζόταν κόπο, έπρεπε να  βοηθήσει το άλλο χέρι, να ψάξει δηλαδή το  γρόνθο της δεξιάς και να τον κατευθύνει. Όταν όμως έπιανε το αντικείμενο, το τεράστιο χέρι δεν το άφηνε πλέον, σχεδόν και αν ήθελε να το αφήσει. Αλλοίμονο τότε στον βραχίονα, στην ωμοπλάτη, αλλοίμονο στην κεφαλή του αυθάδους!

Ήταν κουτσός  και  παραμορφωμένος. Ήταν ο Μανωλιός το Ταπόι.

***

Τέσσερις ή πέντε άνθρωποι γνώριζαν καλά τη γλώσσα του σε όλο το χωριό. Αυτοί αποκαλούνταν, καθώς τους είχε ονοματίσει ο ίδιος, ο Γωμέος, ο Παγιώτας και ο Παπαγάς. 

Τα καθαυτό ονόματά τους ήταν, Λαμιαίος και Μιχαλιός και Παπαγιάννης. Αλλά πώς από το Μιχαλιός, σχημάτισε το Παγιώτας; Απορίας άξιον. Σπανίως πρόσθετε συλλαβή ή μετέθετε τον τόνο. Η φθογγολογία του ήταν περιεργότατη και σ΄ αυτή πλεόναζαν τα λαρυγγόφωνα, όπως και τα σκληρά και ψιλά απ΄ τα άφωνα.

Γατί ονόμαζε το γατί, γατί το γιατί, γατί το χαρτί.

Αλλά έξαφνα μία μέρα, είπε φράση στην οποία υπήρχε η λέξη αυτή, αλλά δεν έβγαινε νόημα ούτε ως γατί, ούτε ως γιατί, ούτε ως χαρτί.

Η φράση ήταν: «Πότε τη Γουτού, Γουπατού, μαμ γατί». (Πότε να ’ρθεί του Χριστού, τ’ Αϊ βασιλειού, να φάμε...). Καταρχάς οι τρεις γνώστες της γλώσσας, νόμισαν ότι αποκαλούσε γατιά, σαρκαστικά και χλευαστικά, όλα τα κρέατα τα οποία πουλούσαν οι κρεοπώλες του χωριού.

Οι τρεις που προαναφέραμε και μάλιστα ο Παγιώτας, ήταν δυνατοί στη γλώσσα του και τη μιλούσαν οι ίδιοι. Αλλά όταν κατέφυγαν στα ανώτερα φώτα του κυρ Γιωργή του Λαυκιώτη, διευθυντή του μεγάλου καφενείου, ο οποίος ήταν  και ο επίσημος προστάτης του Ταπόη και κατά κάποιον τρόπο, επίτιμος καθηγητής της ιδιαίτερής του γλώσσας, χωρίς να την μιλάει ο ίδιος, αυτός αποφάνθηκε, ότι τέτοια πικρή ειρωνεία δεν θα άρμοζε στα αισθήματα του πτωχού του Μανώλη, αλλά ότι ίσως ονόμαζε απλώς γατί και το κατσίκι και το αρνί.

Ωστόσο το πράγμα έμεινε αμφίβολο μέχρι την ώρα αυτή.

***

Περίμενε πράγματι ανυπόμονα, «πότε να ’ρθεί του Χριστού, τ’ Αϊβασιλειού» και άμα έμπαινε το Σαρανταήμερο, πίσω από την πόρτα του καφενείου του κυρ Γιωργή, σημείωνε ιδιοχείρως, με μια κιμωλία, τόσες γραμμές, όσες μέρες έχει η Σαρακοστή και κάθε πρωί, πριν του δώσει ο Γιωργής τσιγάρο να καπνίσει ή καφέ να πιει, έσπευδε να σβήσει μία γραμμή και τις έβλεπε με χαρά να λιγοστεύουν.

Αλλά, οι μοσχομάγκες της αγοράς, κρυφά, πήγαιναν και έγραφαν άλλες τόσες γραμμές, όσες είχε σβήσει εκείνος κι έτσι η Σαρακοστή φαινόταν ότι δεν θα είχε ποτέ τελειωμό.

Ο Άις Νικόλας είχε ασπρίσει ήδη τα γένια του προ ημερών και ήταν η σειρά του Αγίου Σπυρίδωνα να ασπρίσει τα δικά του. Δεν έμεναν πλέον παρά δώδεκα μέρες έως τα Χριστούγεννα.

— Έχουμε χαβά ακόμα, βρε χταπόδι! του φώναζε ο Νικολός ο Μπαλαλάς, είκοσι δύο μέρες ακόμα θέλουμε.

— Ναι, ταπόι! εψέλλιζεν ο Μανώλης, τα κότη κότα τύ. (Να μαζώξεις τη γλώσσα σου συ.)

— Σε γελούν, βρε Μανιέ, δώδεκα μέρες ακόμα, τον παρηγορούσε ο Γιωργής. Και ερχόταν η καρδιά του Μανώλη στον τόπο της.

- Είχε αναλάβει μία υποχρέωση για τις γιορτές.

Επρόκειτο να συνοδεύει μερικά από τα παιδιά της Κάτω Γειτονιάς. Όσα ήταν παιδιά ή ανίψια φίλων και προστατών του, όταν θα ανέβαιναν προς τα επάνω, το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, ως και του Αγίου Βασιλείου και των Φώτων, ανά δύο και τρία, για να τραγουδήσουν τα χαρμόσυνα τραγούδια στα σπίτια και  στα μαγαζιά της Επάνω Ενορίας.

Γιατί δεν θα τολμούσαν ποτέ να ανέβουν μοναχά τους εκεί επάνω.

Όλα τα παιδιά του χωριού, ήταν διηρημένα σε δύο μεγάλα πάνοπλα στρατόπεδα. Οι εχθροπραξίες άρχιζαν από το φθινόπωρο, διαρκούσαν καθ’ όλον τον  χειμώνα, εξακολουθούσαν την άνοιξη και δεν έπαυαν το καλοκαίρι, εκτός όταν μεταφερόταν στον ελεύθερο κάμπο, όπου κοκκίνιζαν προκλητικά τα μήλα, τα κεράσια, τα απίδια και ύστερα τα σταφύλια.

Ο επίσημος πετροπόλεμος, διεξήγετο ιδίως την Κυριακή των Βαΐων, αλλά όμως, ο πετροπόλεμος ο καθημερινός ποτέ δε σταματούσε μεταξύ των δύο φουσάτων.

* * *

Στην Επάνω Ενορία, εκεί πάνω από το Βράχο, βασίλευε ο φοβερός Τσηλότατος. Ήταν ψηλός, όσο και ο Βράχος όπου είχε το θρόνο του, σγουρομάλλης, αχτένιστος, ξεσκούφωτος, ξυπόλυτος και αποτρόπαιος. Ήταν αυτός ο αναγνωρισμένος αρχηγός των μαγκών της Άνω Ενορίας και όλου του χωριού. Τα δύο ποδάρια του ήταν χονδρά, μελαψά και πλατιά, σαν δύο κατάρτια. Φορούσε παρδαλή φανέλα, όπως ήταν και το πουκάμισο και το επανωφόρι του και κοντό παντελόνι, χειμώνα και καλοκαίρι.

Άδεια δεν είχε, παιδί ή νέος ή γέρος να περάσει απ’ εκεί κοντά στο Βράχο, εξουσία δεν είχε γριά ή νέα να πάει στη βρύση με τη στάμνα της. Ήταν ως δεκαεπτά ετών και ήταν φοβερός στην εμφάνιση. Φορολογούσε τις γριές, τις νοικοκυρές, τις φτωχές χήρες. Αν δεν του έδινε μερδικό από τα φουρνιάτικα η Γαρουφαλιά η φουρναρού, δεν της επέτρεπε να ψήσει τα ψωμιά.

Έβαζε φωτιά στα κλαδιά και τα έκαιε στο προαύλιο του φούρνου και φώναζε τ’ άλλα τα παιδιά, να πηδήσουν εκ τρίτου απ’ επάνω από την λαμπή της φωτιάς, σαν να ήταν ήδη τ’ Αϊ-Γιαννιού στο Λιοτρόπι.

Από τη μία γειτόνισσα απαιτούσε να του φέρει τυρόπιτα που να πλέει στο βούτυρο για να φάει, από την άλλη λαδόπιτα με λάδι πολύ ή καμία γριά (μεγάλη τηγανίτα, ίση με το τηγάνι), από την άλλη τυλιχτό (είδος κολοκυθόπιτας) ή μπομπότα με πολύ, πολύ μέλι.

Είχε ακούσει τους παλαιούς μύθους για τα θεριά, τα οποία φώλευαν κοντά στη βρύση, από την οποία υδρευόταν το χωριό. Εάν επιζούσε ώστε να γίνει είκοσι ετών, μελετούσε να επιβάλει στους κατοίκους, ως ετήσιο φόρο, ένα κορίτσι τουλάχιστον. Και ο Σουλτάνος, καθώς άκουσε να λέγουν, μία φορά παντρεύεται το χρόνο.

Δυστυχώς υπήρξε πολύ βραχύβιος, δεν πρόφθασε να φθάσει σε ηλικία.

Και υπήρξε ο τελευταίος της γενεάς του. 

Παιδί όταν ήταν, στον ανεμόμυλο όπου είχε ανατραφεί, είχαν πεθάνει τα δύο αδελφάκια του. Κατόπιν πέθανε η γριά η μάννα του, ύστερα ο γέρος. Του φάνηκε ότι είχε πέσει από πάνω τους ο ανεμόμυλος και τους πλάκωσε και πράγματι έπεσε, αφού ο γέρος δεν ζούσε πλέον για να τον αλέθει. 

Από το μύλο έως τα Μνημούρια, το κοιμητήριο του χωρίου, ήταν πολύ κοντά.

Οι γονείς του ήταν καλοί χριστιανοί σκέφθηκε και δεν επέβαλαν στους ανθρώπους μεγάλη αγγαρεία, να τους κουβαλούν μακριά για να τους θάψουν. Αλλά και αυτός, αρκετά ετάισε τους πεθαμένους είπε και ήταν καιρός πλέον να αρχίσει να βυζαίνει τους ζωντανούς. Και αφού ο πεσμένος ανεμόμυλος δεν ήταν πλέον καλός για να κατοικεί κανείς μέσα,

κουβαλήθηκε και αυτός στο άλλο άκρο της υψηλής συνοικίας, επάνω από τους βράχους.

Εκεί έστησε το θρόνο του.

Ήταν αναγνωρισμένος ηγεμόνας όλων των μαγκών και φοβερός πολέμιος όλων των παιδιών του σχολείου.

Όλα τα παιδιά «του έκαναν το σκήμα». Ήταν ο Μήτρος - ο Μήτρος ο Τσηλότατος - ή «Τσηλότατος Γιατρός». Από πού και γιατί ονομάστηκε έτσι; Άγνωστο. Ίσως να ήταν παιδική αντίληψη του «υψηλότατος» ή του «εξοχότατος». Αγνοώ.

Ο δήμαρχος του τόπου, «εκπληρών και τα αστυνομικά», έτυχε να περάσει μία ημέρα απ’ εκεί, σιμά στο  Βράχο, όχι μακριά από τη βρύση, όπου είχε το στραταρχείο του ο Τσηλότατος. 

Οι φτωχές γυναίκες της γειτονιάς, είχαν παραπονεθεί πικρά εναντίον της μάστιγας. Ο δήμαρχος έσεισε τους ώμους, χαμογέλασε, απεύθυνε ήπιες επιπλήξεις στον Μήτρο και σε όλη τη δωδεκαμελή συμμορία των μαγκών. Ο Τσηλότατος είχε ακριβώς μία δωδεκάδα, όσους συμβούλους είχε και ο δήμαρχος και απεφάνθη:

— Αφήστε τα παιδιά να παίζουν καλέ, αυτό δεν βλάπτει.

Φτάνει να μην το παρακάνουν.

* * *

Πέντε ή έξι παιδιά του σχολείου, απ’ εκείνα τα οποία κυνηγούσε συνεχώς ο Τσηλότατος, είχαν ανεβεί με συνοδεία του Μανωλιού του Ταπόη στην επάνω γειτονιά, το βράδυ της παραμονής του Αγίου Βασιλείου εκείνη τη χρονιά.

Ο Μανωλιός ο Ταπόης, «το ’λεγε η καρδιά του, μια φορά». (Τέτοιο σχήμα σύνταξης, με την άδεια όλων των γραμματικών, μας φαίνεται παραστατικό για τον άνθρωπο.) 

Ο Μανωλιός ο Ταπόης, αλλού πήγαιναν τα πόδια του, αλλού τα χέρια και αλλού το σώμα του.

Αλλά οι μυώνες του ήταν ισχυροί και ο γρόνθος του παράλυτου χεριού εκείνου, έσφιγγε σαν μάγγανος.

Ανέβαιναν και είχαν και το φόβο. Δεν ήταν η πρώτη φορά.

Κατά τα προηγούμενα χρόνια, ο Μήτρος ο Τσηλότατος με το φουσάτο του, αν και μικρός ακόμα, τον είχε καταρημάξει το φτωχό τον Ταπόη, μαζί με τους προστατευομένους του. Τη φορά αυτή, δύο ή τρεις απ΄ τη συμμορία του Μήτρου, που φύλαγαν καραούλι, είχαν κατοπτεύσει στο φως της σελήνης από μακριά τους ερχόμενους. Ήταν ως δύο ώρες μετά τη δύση.

— Ο Μανώλης το Χταπόδι, έρχεται, μας φέρνει κελεπούρια, έδωκαν είδηση στο Μήτρο τον Τσηλότατο.

— Είναι πολλοί; ρώτησε άλλος μάγκας, που στεκόταν πλησίον του Μήτρου.

— Είναι πέντ’ έξι εφτά οχτώ, είναι καμιά δεκαριά... ως μια ντουζίνα, είπε το καραούλι.

— Σώπα συ! επιτίμησε ο Μήτρος αυτόν που ρώτησε, δεν είναι δουλειά σου. Πού ’ν’ τοι;

— Κοντεύουν, ζυγώσανε.

— Στα πόστα σας εσείς! Μαζώξετε πολλά βράχια, διέταξε ο Τσηλότατος. Αν δεν σας πω εγώ, κανένας μη ρίξει!

Όταν πλησίασε η συνοδεία, το φουσάτο ήταν ανυπόμονο να χυθεί εναντίον της. Αλλά ο Μήτρος διέταξε να μείνουν κρυμμένοι, «στα πόστα τους».

— Θα τους πάρουμε κατακοντά, εξηγήθηκε ο Μήτρος στον πλησιέστερό του. Να ψωμώσουν πρώτα κι ύστερα.

— Α! έκαμε εκείνος.

Να ψωμώσουν, εννοούσε ο Μήτρος, να πάρουν λεφτά, αφού τραγουδήσουν εδώ κι εκεί στα σπίτια. Ύστερα θα τους ρίχνονταν, θα τους έπαιρναν τα λεφτά και θα τους έδιναν και ξύλο.

Τα «βράχια» τα οποία είχαν μαζέψει, θα χρησίμευαν μόνο αν τυχόν τρέπονταν σε ταχεία φυγή οι άλλοι.

Τα παιδιά της Κάτω Ενορίας, μοιράστηκαν στα δύο, μπήκαν σε δύο μαγαζιά και άρχισαν να τραγουδούν τον Αι-Βασίλη. 

Ο Μανώλης το Χταπόδι, στεκόταν στον παραστάτη της πόρτας του ενός. Κατόπιν μπήκαν σε άλλα μαγαζιά και στη συνέχεια ανέβηκαν σε γνώριμα σπίτια.

Ο Μανώλης, πάντοτε φρουρός της έξω πόρτας.

Η συμμορία του Τσηλότατου, πάντοτε αφανής τους παρακολουθούσε από πίσω, κρυμμένη στα στενά και στα αγκωνάρια των σπιτιών.

Μετά ώρα, η συνοδεία του Μανώλη κατέβηκε πάλι στην κύρια οδό. Ακουγόταν ο βρόντος της τσέπης των παιδιών. Ο Ταπόης κοίταζε εδώ κι εκεί. Είχε ακούσει ψιθυρισμούς δύο ή τρεις φορές. Δε γνώριζε καλά τα κατατόπια. Υποπτευόταν και ήθελε να ψάξει, να βεβαιωθεί. Δεν ήθελε να αφήσει τα παιδιά μοναχά τους.

— Ο Τσηλότατος τι να γίνεται; είπε τη στιγμή αυτή ένα απ΄τα παιδιά.

— Πώς δε μας θυμήθηκε;

— Να ο Τσηλότατος! ακούστηκε αίφνης φοβερή φωνή.

Τσηλότατος Γιατρός!

Ήταν ο ίδιος ο Τσηλότατος, ο οποίος ξεπήδησε αίφνης από ένα χάλασμα και πίσω του έτρεξε όλη η συμμορία.

— Τσηλότατος Γιατρός! επανέλαβαν εν χορώ οι συμμορίτες του, κάμετε όλοι το σκήμα! Τσηλότατος Γιατρός!

— Πιάστε σεις τα κελεπούρια! φώναξε ο Τσηλότατος.

Το Χταπόδι το κοπανίζω ’γώ!

Εν ριπή οφθαλμού βρέθηκαν αντιμέτωποι ο Τσηλότατος και ο Ταπόης.

* * *

Η μάχη άρχισε. Αμέσως ο πτωχός ο Ταπόης, έφαγε δύο κατακεφαλιές, τρεις, τέσσερις από το χέρι του φοβερού Τσηλότατου.

Δεν φαινόταν η ελάχιστη πιθανότητα, δεν υπήρχε ελάχιστη ελπίδα ότι δεν θα την πάθει ο Ταπόης.

Το ένα απ΄τα παιδιά, το οποίο ήταν σχετικότερο του Ταπόη, ξεγλίστρησε από τα χέρια του ενός μάγκα και πλησίασε σιγά στον Ταπόη.

Το παιδί τούτο καταλάβαινε καλά τη γλώσσα του Μανώλη.

Ο προβλεπτικός Ταπόης, του είχε πει με τη γλώσσα και με χειρονομίες:

— Άα γης Τότατο μάμι μίμι, έα ντά, χέι το αό χέι. (Τουτέστιν, άμα δεις τον Τσηλότατο να κοντεύει να με κάμει ψοφίμι, έλα κοντά να μου βάλεις το χέρι αυτό (το αριστερό) στον  καρπό του άλλου χεριού (του δεξιού).)

Κατά την κρίσιμη στιγμή, το παιδί αυτό θυμήθηκε τη σύσταση, πλησίασε στον Ταπόη και δοκίμασε να εκτελέσει τη συνταγή. Επέτυχε.

— Τι του έκαμες, βρε; Μάγια; ρώτησαν οι άλλοι.

Μετά μία στιγμή, ο λαιμός του Τσηλότατου βρίσκόταν σαν σε φοβερή αρπάγη μέσα στο σφικτό γρόνθο με τα γαμψά νύχια του πελώριου χεριού του Ταπόη. Ο Τσηλότατος άφησε πνιγμένη κραυγή. Τιναζόταν, αγωνιούσε, σφάδαζε. Λίγο ακόμη αν έσφιγγε ο Ταπόης, δεν θα υπήρχε πλέον Τσηλότατος.

— Πόκυλου! έκραξε μόνον ο Ταπόης. (Χασαπόσκυλο!)

Τα παιδιά της συμμορίας, κρέμασαν τα χέρια κάτω και άφησαν τα «κελεπούρια». Δεν πρόφθασαν να ψάξουν τις τσέπες τους.

Η συνοδεία από την Κάτω Ενορία αναθάρρησε.

— Μπράβο, Μανώλη! Μπράβο!

Λίγο ακόμη και οι αμυντικοί θα λάβαιναν επιθετική στάση.

Ο Τσηλότατος πνιγόταν, ρόγχαζε, ξεψυχούσε. Τα μάτια του είχαν πεταχτεί έξω από τις κόγχες. Η ανταύγεια από τους λύχνους των μαγαζιών τα έδειχνε τρομερά στη νύχτα. Η σελήνη έλαμπε εκεί επάνω ψηλά. Σιωπή και τρόμος και αγωνία.

Ένα από τα παιδιά της συμμορίας, έτρεφε αληθινή στοργή προς τον  Τσηλότατο. Τον αγαπούσε σαν αδελφοποιτό. Το παιδί τούτο είχε ακούσει να λένε, ότι ο Ταπόης, όταν συνέβη κάποτε να ακούσει ότι η μητέρα του αρρώστησε έξαφνα, έτρεξε έξαλλος από τρόμο και απελπισία. Έξαφνα του ήλθε η ενθύμηση αυτή. Το παιδί αυθόρμητα φώναξε:

— Πεθαίν’ η μάννα σου, Μανώλη! Μανώλη, τρέχα, πεθαίν’ η μάννα σου!

* * *

Για να σωθεί κάποιος από τα δόντια της Σκύλλας, τον παλαιό καιρό, έπρεπε να επικαλεσθεί τη μητέρα του τέρατος.

«Αυδάν δέ Κραταιίν, μητέρα της Σκύλλης, η μιν τέκε πήμα βροτοίσιν».

Στα σημερινά χρόνια, όσοι επικαλούνται τον Άγιο Φανούριο, οφείλουν να λέγουν: «Θεός σχωρέσ’ τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου! Θεός σχωρέσ' την!» Η σύμπτωση μαρτυρεί απλώς πόσο κοινή είναι η προς τη μητέρα φιλοστοργία και στους Αγίους και στα τέρατα.

Ο Ταπόης τρόμαξε, κατεπλάγη, ωχρίασε. Πίστεψε προς στιγμήν το ψεύτικο άγγελμα, ηττήθηκε από το τέχνασμα το παιδαριώδες.

Άφησε το λαιμό τον οποίον άγρια έσφιγγε.

Ο Τσηλότατος γλύτωσε φθηνά, τη βραδιά εκείνη.

Τα παιδιά της συμμορίας, είχαν αρχίσει να διασκορπίζονται.

Οι δύο γείτονες καταστηματάρχες, πήραν είδηση εντωμεταξύ.

Βγήκαν έξω από τα μαγαζιά τους και με φωνές και με επιπλήξεις.

«Τ’ είν’ εδώ; Τί γίνετ’ εδώ;»

Ο Τσηλότατος, ζαλισμένος, έπεσε σε μία γωνία, για να πάρει αναπνοή και τα υπόλοιπα παιδιά, εκτός εκείνου του αφοσιωμένου, που είχε επινοήσει και εκτελέσει το τέχνασμα, τράπηκαν σε φυγή.

Ο Μανώλης με τη συνοδεία του, κατευθύνθηκαν προς την ενορία τους.

Όλα τα παιδιά ήταν υπερήφανα και καμαρωμένα. Αυτή τη χρονιά, βγήκαν νικητές από τον αγώνα. Ο Μανώλης ήταν ντροπιασμένος, γιατί πίστεψε το ψευδολόγο παιδί.

— Δεν πειράζει, τον  παρηγόρησε ο Βαγγέλης, εκείνος ο οποίος γνώριζε τη γλώσσα του και που είχε εκτελέσει το πείραμα της εμβολής και της κατευθύνσεως του χεριού.

— Καλύτερα που σε γέλασε, παρά να σου τό ’λεγε αλήθεια και να λες πάλι, καθώς την άλλη φορά, θυμάσαι; που κινδύνεψε να πεθάνει η μάννα σου:

«Πα μένη! πα-νταμένη!» (Πάει, καημένη! πανταπάει, κατακαημένη!)

 

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ

Γουτοῦ Γουπατοῦ

Τὸν ἐπετροβολοῦσαν οἱ μάγκες τῆς ἀγορᾶς, τὸν ἐχλεύαζον τὰ κορίτσια τῆς γειτονιᾶς, τὸν ἐφοβοῦντο τὰ νήπια καὶ τὰ βρέφη. Τὸν ἔλεγαν κοινῶς «ὁ Ταπόης» ἢ «ὁ Μανώλης τὸ Ταπόι».

―Ὁ Ταπόης! Νά, ὁ Ταπόης ἔρχεται…

Φόβος καὶ τρόμος ἐκολλοῦσε τὰ ἄκακα βρέφη εἰς τὸ ἄκουσμα τοῦ ὀνόματος τούτου. Ἡ νεολαία τοῦ χωρίου, οἱ θαμῶνες τῶν μαγαζειῶν καὶ τῶν καφενείων, δὲν ἔπαυαν ποτὲ νὰ τὸν πειράζουν.

― Εἶσ᾽ ἕνα χταπόδι, καημένε Μανωλιό· εἶσαι χταπόδι.

Κ᾽ ἐκεῖνος, μὲ τὴν γλῶσσάν του τὴν δεμένην διὰ γλωσσοδέτου μέχρι τῆς ρίζης τῶν ὀδόντων, ἀπήντα:

― Ναί, εἶμι ταπόι!… Ἰσὺ εἶσι ταπόι. (Ναί, εἶμαι χταπόδι. Ἐσὺ εἶσαι χταπόδι.)

Εἶχε φίλους τόσον ὀλίγους καὶ τόσον ἀμετρήτους ἐχθρούς, εἰς μέρος τόσον ὀλιγάνθρωπον! Κάποτε φιλάνθρωπος ἢ διακριτικός τις τὸν ὑπερήσπιζεν ἐναντίον τῆς ἐπιθέσεως τῶν ἀγυιοπαίδων. Εἰς ἐκεῖνον ἐγίνετο σκλάβος ἰσόβιος, κ᾽ ἐξετέλει δι᾽ αὐτὸν διακονήματα προθύμως, μετὰ βίας δεχόμενος φίλευμα ἢ κέρασμα. Πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους δὲν ὑπῆρχε φιλία οὔτε σπονδή.

Μόνον τὴν μητέρα του εἶχεν εἰς τὸν κόσμον. Ἐκείνη τὸν ἐπόνει, τὸν ἠγάπα περιπαθῶς, καὶ αὐτὸς τὴν ἐλάτρευεν. Ἀδελφὴν δὲν εἶχεν. Ὁ ἕνας ἀδελφός του εἶχε χαθῆ εἰς τὴν Ἀμερικὴν πρὸ χρόνων καὶ δὲν ἠκούσθη. Ὁ ἄλλος, χασομέρης ἄχρηστος, ὡς μόνον ἐπάγγελμα εἶχε τὸ νὰ πηγαίνῃ κάθε χρόνον μέσα εἰς τὴν μεγάλην στερεάν, ἐκεῖ ὅπου ὑπῆρχον ἄφθονα θέρη, καὶ νὰ κάμνῃ τὸ ἔργον τῆς σβάρνας· ἦτο δὲ ἡ σβάρνα βαρεῖα σανίς, τὴν ὁποίαν ἔσυρον ἄλογα ἢ βόδια εἰς τὸ ἁλώνι· καὶ αὐτὸς ἐκάθητο ἐπάνω εἰς τὴν σανίδα, ἔμψυχον βάρος, διὰ νὰ γίνεται τέλειον τὸ ἁλώνισμα· ἐκεῖ εἶχεν ἀποθάνει. Ὁ τρίτος ἐγύριζε ναυτικὸς εἰς τὰ ξένα. Ὁ Μανώλης ἄλλην στοργὴν δὲν εἶχεν εἰς τὸν κόσμον ἀπὸ τὴν μητέρα του. Αὕτη ἦτο ἤδη γραῖα, καὶ αὐτὸς εἶχε μεγαλώσει πολύ.

Οἱ ὀλίγοι φίλοι του, ἐκεῖνοι οἵτινες συνεπάθουν πρὸς αὐτὸν ἐν τῇ ἀγορᾷ, τὸν εἶχον ἀκούσει ἐπανειλημμένως ν᾽ ἀπειλῇ καὶ νὰ λέγῃ μὲ τὴν γλῶσσάν του τὴν νηπιώδη:

― Τάνῃ Γιὰ πέτου ᾽γὼ πιιγῶ μέτα Μπούτι! (Σὰν πεθάνῃ ἡ Γριά, θὰ πέσω ἐγὼ νὰ πνιγῶ μὲς στὸ Μπούρτσι.)

Ἐθεώρει τὸν ἑαυτόν του ὡς ἄχρηστον. Ἐξαιρουμένης τῆς γλώσσης τὸ ἥμισυ τοῦ ἀνθρώπου ἦτο ὑγιές. Ὁ δεξιὸς ποὺς ἐσύρετο κατόπιν τοῦ ἀριστεροῦ, δὲν ἐκινεῖτο ἐλευθέρως. Ἡ δεξιὰ χεὶρ ἂν καὶ χονδρὴ καὶ δυσανάλογος, καὶ σχεδὸν παράλυτος φαινομένη, εἶχε τεραστίαν ρώμην. Ὡμοίαζε μὲ μάγγανον ἢ μὲ ὀδόντας ταυροσκύλου. Διὰ νὰ δράξῃ ἓν πρᾶγμα, συνήθως βραχίονα ἢ πλάτην κανενὸς παιδίου ὀχληροῦ, ἐχρειάζετο κόπον· ἔπρεπε νὰ τὴν βοηθήσῃ ἡ ἄλλη χείρ, νὰ ψαύσῃ δηλαδὴ τὸν γρόνθον τῆς δεξιᾶς, καὶ νὰ τὸν διευθύνῃ· ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ ἔδραττε τὸ ἀντικείμενον, ἡ τεραστία χεὶρ δὲν τὸ ἄφηνε πλέον, σχεδὸν καὶ ἂν ἤθελε νὰ τὸ ἀφήσῃ. Ἀλλοίμονον τότε εἰς τὸν βραχίονα, εἰς τὴν ὠμοπλάτην, ἀλλοίμονον εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ αὐθάδους!

Ἦτο χωλὸς καὶ κυλλὸς καὶ μογιλάλος. Ἦτο ὁ Μανωλιὸς τὸ Ταπόι.

⁂

Τέσσαρες ἢ πέντε ἄνθρωποι ἐγνώριζον καλῶς τὴν γλῶσσάν του εἰς ὅλον τὸ χωρίον. Οὗτοι ἐκαλοῦντο, καθὼς τοὺς εἶχεν ὀνοματίσει ὁ ἴδιος, ὁ Γωμέος, ὁ Παγιώτας καὶ ὁ Παπαγᾶς. Τὰ καθαυτὸ ὀνόματά των ἦσαν, Λαμιαῖος καὶ Μιχαλιὸς καὶ Παπαγιάννης. Ἀλλὰ πῶς ἐκ τοῦ Μιχαλιός, ἐσχημάτισε τὸ Παγιώτας; Ἄπορον. Σπανίως προσέθετε συλλαβὴν ἢ μετέθετε τὸν τόνον. Ἡ φθογγολογία του ἦτο περιεργοτάτη, καὶ ἐν αὐτῇ ἐπλεόναζον τὰ λαρυγγόφωνα, ὡς καὶ τὰ σκληρὰ καὶ ψιλὰ ἐκ τῶν ἀφώνων.

Γατὶ ὠνόμαζε τὸ γαττί, γατὶ τὸ γιατί, γατὶ τὸ χαρτί.

Ἀλλ᾽ ἔξαφνα μίαν ἡμέραν ἐξέφερε φράσιν ἐν ᾗ ὑπῆρχεν ἡ λέξις αὕτη, πλὴν δὲν ἔβγαινε νόημα οὔτε ὡς γαττί, οὔτε ὡς γιατί, οὔτε ὡς χαρτί. Ἡ φράσις ἦτο:

«Πότε τῇ Γουτοῦ, Γουπατοῦ, μὰμ γατί». (Πότε νὰ ᾽ρθῇ τοῦ Χριστοῦ, τ᾽ Ἁιβασιλειοῦ, νὰ φᾶμε…) Καταρχὰς οἱ τρεῖς γνῶσται τῆς γλώσσης ἐνόμισαν ὅτι ἀπεκάλει μυκτηριστικῶς γαττιὰ τὰ κρέατα τὰ ὁποῖα ἐπωλοῦσαν οἱ κρεοπῶλαι τοῦ χωρίου. Οἱ τρεῖς προειρημένοι, καὶ μάλιστα ὁ Παγιώτας, ἦσαν δυνατοὶ εἰς τὴν γλῶσσαν, καὶ τὴν ὡμίλουν οἱ ἴδιοι. Ἀλλ᾽ ὅταν προσέτρεξαν εἰς τὰ ἀνώτερα φῶτα τοῦ κὺρ Γιωργῆ τοῦ Λαυκιώτη, διευθυντοῦ τοῦ μεγάλου καφενείου, ὅστις ἦτο καὶ ὁ ἐπίσημος προστάτης τοῦ Ταπόη, καὶ οἱονεὶ ἐπίτιμος καθηγητὴς τῆς ἰδιαιτέρας γλώσσης, χωρὶς νὰ τὴν ὁμιλῇ ὁ ἴδιος, οὗτος ἀπεφάνθη ὅτι τοιαύτη πικρὰ εἰρωνεία δὲν θὰ ἥρμοζεν εἰς τὰ αἰσθήματα τοῦ πτωχοῦ, τοῦ Μανώλη, ἀλλ᾽ ὅτι ἴσως ὠνόμαζεν ἁπλῶς γατὶ καὶ τὸ κατσίκι, καὶ τὸ ἀρνί. Ὣς τόσον τὸ πρᾶγμα ἔμεινεν ἀμφίβολον ἄχρι τῆς ὥρας ταύτης.

⁂

Ἐπερίμενε πράγματι ἀνυπομόνως «πότε νά ᾽ρθῃ τοῦ Χριστοῦ, τ᾽ Ἁιβασιλειοῦ», καὶ ἅμα ἔμβαινε τὸ Σαρανταήμερον, ὄπισθεν τῆς θύρας τοῦ καφενείου τοῦ κὺρ Γιωργῆ, ἐσημείωνεν ἰδιοχείρως, μὲ ἓν τεμάχιον κιμωλίας, τόσες γιῶτες, ὅσας ἡμέρας ἔχει ἡ Σαρακοστή· καὶ κάθε πρωί, πρὶν τοῦ δώσῃ ὁ Γιωργὴς τσιγάρον νὰ καπνίσῃ, ἢ καφὲν νὰ πίῃ, ἔσπευδε νὰ σβήσῃ μίαν ἰῶτα, καὶ τὰς ἔβλεπε μὲ χαρὰν νὰ ὀλιγοστεύουν. Πλὴν οἱ μοσχομάγκες τῆς ἀγορᾶς, λαθραίως, ἐπήγαιναν κ᾽ ἔγραφαν ἄλλες τόσες γιῶτες, ὅσες εἶχε σβήσει ἐκεῖνος, κ᾽ ἔτσι ἡ Σαρακοστὴ ἐφαίνετο ὅτι δὲν θὰ εἶχε ποτὲ τελειωμόν.

Ὁ Ἅις Νικόλας εἶχεν ἀσπρίσει ἤδη τὰ γένεια του πρὸ ἡμερῶν, καὶ ἦτον ἡ σειρὰ τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος ν᾽ ἀσπρίσῃ τὰ ἰδικά του· δὲν ἔμενον πλέον εἰμὴ δώδεκα ἡμέραι ἕως τὰ Χριστούγεννα.

―Ἔχουμε χαβὰ ἀκόμα, βρὲ χταπόδι! τοῦ ἐφώναζεν ὁ Νικολὸς ὁ Μπαλαλᾶς· εἰκοσιδυὸ μέρες ἀκόμα θέλουμε.

― Ναί, ταπόι! ἐψέλλιζεν ὁ Μανώλης· τὰ κότη κότα τύ. (Νὰ μαζώξῃς τὴ γλῶσσά σου σύ.)

― Σὲ γελοῦν, βρὲ Μανιέ· δώδεκα μέρες ἀκόμα, τὸν ἐπαρηγόρει ὁ Γιωργής.

Καὶ ἤρχετο ἡ καρδιὰ τοῦ Μανώλη στὸν τόπον της. Εἶχεν ἀναλάβει μίαν ὑποχρέωσιν διὰ τὰς ἑορτάς. Ἐπρόκειτο νὰ συνοδεύῃ μερικὰ ἐκ τῶν παιδίων τῆς Κάτω Γειτονιᾶς, ὅσα ἦσαν τέκνα ἢ ἀνεψίδια φίλων καὶ προστατῶν του, ὅταν θ᾽ ἀνήρχοντο πρὸς τὰ ἐπάνω, ἀφ᾽ ἑσπέρας τῆς παραμονῆς τῶν Χριστουγέννων, ὡς καὶ τοῦ Ἁγ. Βασιλείου καὶ τῶν Φώτων, ἀνὰ δύο καὶ τρία, διὰ νὰ τραγουδήσουν τὰ χαρμόσυνα τραγούδια εἰς τὰ σπίτια καὶ εἰς τὰ μαγαζειὰ τῆς Ἐπάνω Ἐνορίας. Διότι δὲν θὰ ἐτόλμων ποτὲ νὰ ἀνέλθουν μοναχά των ἐκεῖ ἐπάνω.

Ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ χωρίου ἦσαν διῃρημένα εἰς δύο μεγάλα πάνοπλα στρατόπεδα. Αἱ ἐχθροπραξίαι ἤρχιζον ἀπὸ τὸ φθινόπωρον, διήρκουν καθ᾽ ὅλον τὸν χειμῶνα, ἐξηκολούθουν τὴν ἄνοιξιν, καὶ δὲν ἔπαυον τὸ θέρος ― εἰμὴ ἐφ᾽ ὅσον μετεφέροντο εἰς τὸν ἐλεύθερον κάμπον, ὅπου ἐκοκκίνιζον ἄωρα καὶ ᾑμωδίαζον τοὺς ὀδόντας προκλητικὰ τὰ μῆλα, τὰ κεράσια, τὰ ἀπίδια, καὶ ὕστερον τὰ σταφύλια. Ὁ ἐπίσημος πετροπόλεμος διεξήγετο ἰδίως τὴν Κυριακὴν τῶν Βαΐων, ἀλλ᾽ ὅμως ὁ πετροπόλεμος ὁ καθημερινὸς ποτὲ δὲν ἐκόπαζε μεταξὺ τῶν δύο φουσάτων.

Εἰς τὴν Ἐπάνω Ἐνορίαν, ἐκεῖ ἄνωθεν τοῦ Βράχου, ἐβασίλευεν ὁ φοβερὸς Τσηλότατος. Ἦτο ὑψηλός, ὅσον καὶ ὁ Βράχος ἐφ᾽ οὗ εἶχε τὸν θρόνον του, σγουρομάλλης, ἀκτένιστος, ξεσκούφωτος, ξυπόλυτος, καὶ ἀποτρόπαιος. Ἦτο αὐτὸς ὁ ἀνεγνωρισμένος ἀρχηγὸς τῶν μαγκῶν τῆς Ἄνω Ἐνορίας καὶ ὅλου τοῦ χωρίου. Τὰ δύο ποδάρια του ἦσαν χονδρά, μελαψὰ καὶ πλατέα, ὡς δύο κατάρτια. Ἐφόρει παρδαλὴν φανέλαν, ἥτις ἦτο ἅμα τὸ ὑποκάμισον καὶ τὸ ἐπανωφόρι του, καὶ κοντὸν πανταλόνι, χειμῶνα καὶ θέρος. Ἄδειαν δὲν εἶχε παιδὶ ἢ νέος ἢ γέρος νὰ περάσῃ ἀπ᾽ ἐκεῖ σιμὰ εἰς τὸν Βράχον, ἐξουσίαν δὲν εἶχε γριὰ ἢ νέα νὰ πάγῃ εἰς τὴν βρύσιν μὲ τὴν στάμναν της. Ἦτο ὡς δεκαεπτὰ ἐτῶν καὶ ἦτο φοβερὸς σκιὰς* ἤδη. Ἐφορολόγει τὰς γραίας, τὰς οἰκοκυράς, τὰς πτωχὰς χήρας. Ἂν δὲν τοῦ ἔδιδε μερδικὸ ἀπὸ τὰ φουρνιάτικα ἡ Γαρουφαλιά, ἡ φουρναρού, δὲν τῆς ἐπέτρεπε νὰ ψήσῃ τὰ ψωμιά. Ἔβαλλε φωτιὰ εἰς τὰ κλαδιὰ καὶ τὰ ἔκαιεν, εἰς τὸ προαύλιον τοῦ φούρνου· κι ἐφώναζε τ᾽ ἄλλα τὰ παιδιά, νὰ πηδήσουν ἐκ τρίτου ἀπ᾽ ἐπάνω ἀπὸ τὴν λαμπὴν τῆς φωτιᾶς, ὡς νὰ ἦτο ἤδη τ᾽ Ἁι-Γιαννιοῦ στὸ Λιοτρόπι. Ἀπὸ τὴν μίαν γειτόνισσαν ἀπῄτει νὰ τοῦ φέρῃ τυρόπιτταν ποὺ νὰ πλέῃ στὸ βούτυρο διὰ νὰ φάγῃ, ἀπὸ τὴν ἄλλην λαδόπιτταν μὲ λάδι πολύ, ἢ καμμίαν γριὰ (μεγάλην τηγανίταν, ἴσην μὲ τὸ τηγάνι), ἀπὸ τὴν ἄλλην τυλιχτὸ (εἶδος κολοκυθόπιττας) ἢ μπομπότα μὲ πολὺ πολὺ μέλι.

Εἶχεν ἀκούσει τοὺς παλαιοὺς μύθους διὰ τὰ θεριά, τὰ ὁποῖα ἐφώλευαν σιμὰ εἰς τὴν βρύσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὑδρεύετο τὸ χωρίον. Ἐὰν ἐπέζη ὥστε νὰ γίνῃ εἴκοσιν ἐτῶν, ἐμελέτα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς κατοίκους, ὡς ἐτήσιον φόρον, ἕνα κορίτσι τοὐλάχιστον. Καὶ ὁ Σουλτάνος, καθὼς ἤκουσε νὰ λέγουν, μίαν φορὰν παντρεύεται τὸν χρόνον.

Δυστυχῶς ὑπῆρξε πολὺ βραχύβιος, δὲν ἐπρόφθασε νὰ φθάσῃ εἰς ἡλικίαν. Καὶ ὑπῆρξεν ὁ τελευταῖος τῆς γενεᾶς του. Παιδίον ὅταν ἦτο, εἰς τὸν ἀνεμόμυλον ὅπου εἶχεν ἀνατραφῆ, εἶχον ἀποθάνει τὰ δύο ἀδελφάκια του. Κατόπιν ἀπέθανεν ἡ γριά, ἡ μάννα του, ὕστερον ὁ γέρος. Τοῦ ἐφάνη ὅτι εἶχε πέσει ἀπ᾽ ἐπάνω τους ὁ ἀνεμόμυλος καὶ τοὺς ἐπλάκωσε, καὶ πράγματι ἔπεσεν, ἀφοῦ ὁ γέρος δὲν ἐζοῦσε πλέον διὰ νὰ τὸν ἀλέθῃ. Ἀπὸ τὸν μύλον ἕως τὰ Μνημούρια, τὸ κοιμητήριον τοῦ χωρίου, ἦτο πολὺ σιμά.

Οἱ γονεῖς του ἦσαν καλοὶ χριστιανοί, ἐσκέφθη, καὶ δὲν ἐπέβαλαν εἰς τοὺς ἀνθρώπους μεγάλην ἀγγαρείαν, νὰ τοὺς κουβαλοῦν μακρὰν διὰ νὰ τοὺς θάψουν. Πλὴν καὶ αὐτός, ἀρκετὰ ἐτάισε τοὺς πεθαμένους, εἶπε, καὶ ἦτον καιρὸς πλέον ν᾽ ἀρχίσῃ νὰ βυζαίνῃ τοὺς ζωντανούς. Καὶ ἀφοῦ ὁ πεσμένος ἀνεμόμυλος δὲν ἦτο πλέον καλὸς διὰ νὰ κατοικῇ τις μέσα, ἐκουβαλήθη καὶ αὐτὸς εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τῆς ὑψηλῆς συνοικίας, ἐπάνω ἀπὸ τοὺς βράχους. Ἐκεῖ ἔστησε τὸν θρόνον του.

Ἦτο ἀνεγνωρισμένος ἡγεμὼν ὅλων τῶν μαγκῶν καὶ φοβερὸς πολέμιος ὅλων τῶν παιδίων τοῦ σχολείου. Ὅλα τὰ παιδιὰ «τοῦ ἔκαναν τὸ σκῆμα»*. Ἦτο ὁ Μῆτρος ―ὁ Μῆτρος ὁ Τσηλότατος― ἢ «Τσηλότατος Γιατρός». Πόθεν καὶ διατί ὠνομάσθη οὕτω; Ἄδηλον. Ἴσως νὰ ἦτο παιδικὴ ἀντίληψις τοῦ «ὑψηλότατος» ἢ τοῦ «ἐξοχώτατος». Ἀγνοῶ.

Ὁ δήμαρχος τοῦ τόπου, «ἐκπληρῶν καὶ τὰ ἀστυνομικά», συνέβη νὰ περάσῃ μίαν ἡμέραν ἀπ᾽ ἐκεῖ, σιμὰ εἰς τὸν Βράχον, ὄχι μακρὰν ἀπὸ τὴν βρύσιν, ἔνθα εἶχε τὸ στραταρχεῖόν του ὁ Τσηλότατος. Αἱ πτωχαὶ γυναῖκες τῆς γειτονιᾶς εἶχον παραπονεθῆ πικρῶς ἐναντίον τῆς μάστιγος. Ὁ δήμαρχος ἔσεισε τοὺς ὤμους, ἐμειδίασεν, ἀπηύθυνεν ἠπίας ἐπιπλήξεις εἰς τὸν Μῆτρον καὶ εἰς ὅλην τὴν δωδεκαμελῆ συμμορίαν τῶν μαγκῶν ―ὁ Τσηλότατος εἶχεν ἀκριβῶς μίαν δωδεκάδα, ὅσους συμβούλους εἶχε καὶ ὁ δήμαρχος― καὶ ἀπεφάνθη:

― Ἀφῆστε τὰ παιδιὰ νὰ παίζουν, καλέ, αὐτὸ δὲν βλάπτει. Φτάνει νὰ μὴν τὸ παρακάνουν.

⁂

Πέντε ἢ ἓξ παιδιὰ τοῦ σχολείου, ἀπ᾽ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκυνήγει ἀσπόνδως ὁ Τσηλότατος, εἶχον ἀναβῆ ἐν συνοδίᾳ τοῦ Μανωλιοῦ τοῦ Ταπόη εἰς τὴν ἐπάνω γειτονιάν, τὴν ἑσπέραν τῆς παραμονῆς τοῦ Ἁγ. Βασιλείου κατ᾽ ἐκεῖνο τὸ ἔτος.

Ὁ Μανωλιὸς ὁ Ταπόης, «τό ᾽λεγε ἡ καρδιά του, μιὰ φορά». (Τοιοῦτον σχῆμα συντάξεως, μὲ τὴν ἄδειαν ὅλων τῶν γραμματικῶν, μᾶς φαίνεται παραστατικὸν διὰ τὸν ἄνθρωπον.) Ὁ Μανωλιὸς ὁ Ταπόης, ἀλλοῦ ἐπήγαιναν τὰ πόδια του, ἀλλοῦ αἱ χεῖρες καὶ ἀλλοῦ τὸ σῶμά του. Πλὴν οἱ μυῶνές του ἦσαν ἰσχυροί, καὶ ὁ γρόνθος τῆς παραλύτου χειρὸς ἐκείνης ἔσφιγγεν ὡς μάγγανος.

Ἀνέβαινον, καὶ εἶχον καὶ τὸν φόβον. Δὲν ἦτον ἡ πρώτη φορά. Κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, ὁ Μῆτρος ὁ Τσηλότατος μὲ τὸ φουσᾶτον του, ἂν καὶ μικρὸς ἀκόμα, τὸν εἶχε καταρημάξει τὸν πτωχὸν τὸν Ταπόη, μαζὶ μὲ τοὺς προστατευομένους του. Τὴν φορὰν αὐτήν, δύο ἢ τρεῖς ἐκ τῆς συμμορίας τοῦ Μήτρου, ὁποὺ ἐφύλαγαν καραούλι, εἶχον κατοπτεύσει εἰς τὸ φῶς τῆς σελήνης μακρόθεν τοὺς ἐρχομένους. Ἦτο ὣς δύο ὥρας μετὰ τὴν δύσιν.

―Ὁ Μανώλης τὸ Χταπόδι, ἔρχεται· μᾶς φέρνει κελεπούρια, ἔδωκαν εἴδησιν εἰς τὸν Μῆτρον τὸν Τσηλότατον.

― Εἶναι πολλοί; ἠρώτησεν ἄλλος μάγκας, ὅστις ἵστατο πλησίον τοῦ Μήτρου.

― Εἶναι πέντ᾽ ἕξι ἑφτὰ ὀχτώ· εἶναι καμμιὰ δεκαριά… ὣς μιὰ ντουζίνα, εἶπε τὸ καραούλι.

― Σιώπα σύ! ἐπετίμησεν ὁ Μῆτρος τὸν ἐρωτήσαντα· δὲν εἶναι δουλειά σου. Ποῦ ᾽ν᾽ τοι;

― Κοντεύουν· ζυγώσανε.

― Στὰ πόστα σας, ἐσεῖς! Μαζώξετε πολλὰ βράχια, διέταξεν ὁ Τσηλότατος. Ἂν δὲν σᾶς πῶ ἐγώ, κανένας μὴ ρίξῃ!

Ὅταν ἐπλησίασεν ἡ συνοδία, τὸ φουσᾶτον ἦτον ἀνυπόμονον νὰ χυθῇ ἐναντίον της. Ἀλλ᾽ ὁ Μῆτρος διέταξε νὰ μείνουν κρυμμένοι, «στὰ πόστα τους».

― Θὰ τοὺς πάρουμε κατακοντά, ἐξηγήθη ὁ Μῆτρος εἰς τὸν πλησιέστερόν του. Νὰ ψωμώσουν πρῶτα, κ᾽ ὕστερα.

― Ἄ! ἔκαμεν ἐκεῖνος.

Νὰ ψωμώσουν, ἐννοοῦσεν ὁ Μῆτρος νὰ πάρουν λεπτά, ἀφοῦ τραγουδήσουν ἐδῶ ἐκεῖ στὰ σπίτια. Ὕστερον θὰ τοὺς ἐρρίχνοντο, θὰ τοὺς ἔπαιρναν τὰ λεπτά, καὶ θὰ τοὺς ἔδιδαν καὶ ξύλο. Τὰ «βράχια», τὰ ὁποῖα εἶχον μαζέψει, θὰ ἐχρησίμευον μόνον ἂν τυχὸν ἐτρέποντο εἰς ταχεῖαν φυγὴν οἱ ἄλλοι.

Τὰ παιδία τῆς Κάτω Ἐνορίας, μοιρασθέντα εἰς δύο, εἰσῆλθον εἰς δύο μαγαζειὰ καὶ ἤρχισαν νὰ τραγουδοῦν τὸν Ἁι-Βασίλη. Ὁ Μανώλης τὸ Χταπόδι ἵστατο εἰς τὸν παραστάτην τῆς θύρας τοῦ ἑνός. Κατόπιν εἰσῆλθον εἰς ἄλλα μαγαζειά, ἀκολούθως ἀνέβησαν εἰς γνώριμα σπίτια. Ὁ Μανώλης πάντοτε φρουρὸς τῆς ἔξω θύρας.

Ἡ συμμορία τοῦ Τσηλότατου πάντοτε ἀφανὴς τοὺς παρηκολούθει ἐξόπισθεν, κρυμμένη εἰς τὰ στενὰ καὶ εἰς τ᾽ ἀγκωνάρια τῶν σπιτιῶν.

Μετὰ ὥραν ἡ συνοδία τοῦ Μανώλη κατέβη πάλιν εἰς τὴν κυρίαν ὁδόν. Ἠκούετο ὁ βρόντος τῆς τσέπης τῶν παιδίων. Ὁ Ταπόης ἐκοίταζεν ἐδῶ κ᾽ ἐκεῖ. Εἶχαν ἀκούσει ψιθυρισμοὺς δύο ἢ τρεῖς φοράς. Δὲν ἐγνώριζε καλὰ τὰ κατατόπια. Ὑπωπτεύετο καὶ ἤθελε νὰ ψάξῃ, νὰ βεβαιωθῇ. Δὲν ἤθελε ν᾽ ἀφήσῃ τὰ παιδιὰ μοναχά τους.

―Ὁ Τσηλότατος τί νὰ γίνεται; εἶπε τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἓν τῶν παιδίων.

― Πῶς δὲ μᾶς θυμήθηκε;

― Νά ὁ Τσηλότατος! ἠκούσθη αἴφνης φοβερὰ φωνή. Τσηλότατος Γιατρός!

Ἦτο ὁ ἴδιος ὁ Τσηλότατος, ὅστις ἐξεπήδησεν αἴφνης ἀπὸ ἕνα χάλασμα καὶ κατόπιν του ἔτρεξεν ὅλη ἡ συμμορία.

― Τσηλότατος Γιατρός! ἐπανέλαβον ἐν χορῷ οἱ συμμορῖταί του· κάμετε ὅλοι τὸ σκῆμα! Τσηλότατος Γιατρός!

― Πιάστε σεῖς τὰ κελεπούρια! ἐφώναξεν ὁ Τσηλότατος. Τὸ Χταπόδι τὸ κοπανίζω ᾽γώ!

Ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ εὑρέθησαν ἀντιμέτωποι ὁ Τσηλότατος καὶ ὁ Ταπόης.

⁂

Ἡ μάχη ἤρχισε. Πάραυτα ὁ πτωχὸς ὁ Ταπόης ἔφαγε δύο κατακεφαλιές, τρεῖς, τέσσαρες ἀπὸ τὴν χεῖρα τοῦ φοβεροῦ [τοῦ] Τσηλότατου.

Δὲν ἐφαίνετο ἡ ἐλαχίστη πιθανότης, δὲν ὑπῆρχεν ἐλαχίστη ἐλπὶς ὅτι 〈δὲν〉 ἤθελε τὴν πάθῃ.

Τὸ ἓν τῶν παιδίων, τὸ ὁποῖον ἦτο σχετικώτερον τοῦ Ταπόη, ἐξεγλίστρησεν ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ ἑνὸς μάγκα καὶ ἐπλησίασε σιγὰ εἰς τὸν Ταπόην.

Τὸ παιδίον τοῦτο ἐννοοῦσε καλῶς τὴν γλῶσσαν τοῦ Μανώλη. Ὁ προβλεπτικὸς Ταπόης τοῦ εἶχεν εἰπῆ διὰ γλώσσης καὶ διὰ χειρονομίας:

― Ἅα γῇς Τότατο μάμι μίμι, ἔα ντά, χέι τὸ ἀὸ χέι. (Τουτέστιν· ἅμα ἰδῇς τὸν Τσηλότατο νὰ κοντεύῃ νὰ μὲ κάμῃ ψοφίμι, ἔλα κοντὰ νὰ μοῦ βάλῃς τὸ χέρι αὐτὸ (τὸ ἀριστερὸ) εἰς τὸν καρπὸν τοῦ ἄλλου χεριοῦ (τοῦ δεξιοῦ.))

Κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμὴν τὸ παιδίον αὐτὸ ἐνθυμήθη τὴν σύστασιν, ἐπλησίασεν εἰς τὸν Ταπόην κ᾽ ἐδοκίμασε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν συνταγήν. Ἐπέτυχε.

― Τί τοῦ ἔκαμες, βρέ; Μάγια; ἠρώτησαν οἱ ἄλλοι.

⁂

Μετὰ μίαν στιγμὴν ὁ λαιμὸς τοῦ Τσηλότατου εὑρίσκετο ὡς ἐν φοβερᾷ ἁρπάγῃ ἐντὸς τοῦ σφιγκτοῦ γρόνθου μὲ τοὺς γαμψοὺς ὄνυχας, τῆς πελωρίας χειρὸς τοῦ Ταπόη. Ὁ Τσηλότατος ἀφῆκε πνιγμένην κραυγήν. Ἤσπαιρεν, ἠγωνία, ἐσφάδαζεν. Ὀλίγον ἀκόμη ἂν ἔσφιγγεν ὁ Ταπόης, δὲν θὰ ὑπῆρχε πλέον Τσηλότατος.

― Πόκυλου! ἔκραξε μόνον ὁ Ταπόης. (Χασαπόσκυλο!)

Τὰ παιδιὰ τῆς συμμορίας, ἐκρέμασαν τὰ χέρια κάτω, καὶ ἄφησαν τὰ «κελεπούρια». Δὲν ἐπρόφθασαν νὰ ψάξουν τὰ θυλάκια.

Ἡ συνοδία ἀπὸ τὴν Κάτω Ἐνορίαν ἀνεθάρρησε.

― Μπράβο, Μανώλη! Μπράβο!

Ὀλίγον ἀκόμη, καὶ οἱ ἀμυντικοὶ θὰ ἐλάμβανον ἐπιθετικὴν στάσιν. Ὁ Τσηλότατος ἐπνίγετο, ἐρρόγχαζεν, ἐξεψυχοῦσε. Τὰ μάτια του εἶχαν πεταχθῆ ἔξω ἀπὸ τὰς κόγχας. Ἡ ἀνταύγεια ἀπὸ τοὺς λύχνους τῶν μαγαζειῶν τὰ ἐδείκνυε τρομερὰ εἰς τὴν νύκτα. Ἡ σελήνη ἔλαμπεν ἐκεῖ ἐπάνω ὑψηλά. Σιωπὴ καὶ τρόμος καὶ ἀγωνία.

Ἓν τῶν παιδίων ἀπὸ τὴν συμμορίαν ἔτρεφεν ἀληθῆ στοργὴν πρὸς τὸν Τσηλότατον. Τὸν ἠγάπα ὡς ἀδελφοποιτόν. Τὸ παιδίον τοῦτο εἶχεν ἀκούσει νὰ λέγουν ὅτι ὁ Ταπόης, ὅταν συνέβη ποτὲ ν᾽ ἀκούσῃ ὅτι ἡ μήτηρ του ἀρρώστησεν ἔξαφνα, ἔτρεξεν ἔξαλλος ἐκ τρόμου καὶ ἀπελπισίας. Αἴφνης τοῦ ἦλθεν ἡ ἐνθύμησις αὐτή. Τὸ παιδίον αὐθορμήτως ἐφώναξε:

― Πεθαίν᾽ ἡ μάννα σου, Μανώλη! Μανώλη, τρέχα, πεθαίν᾽ ἡ μάννα σου!

⁂

Διὰ νὰ σωθῇ τις ἀπὸ τοὺς ὀδόντας τῆς Σκύλλης, τὸν παλαιὸν καιρόν, ἔπρεπε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν μητέρα τοῦ τέρατος. «Αὐδᾶν δὲ Κραταιίν, μητέρα τῆς Σκύλλης, ἥ μιν τέκε πῆμα βροτοῖσιν».

Εἰς τοὺς καθ᾽ ἡμᾶς χρόνους, ὅσοι ἐπικαλοῦνται τὸν Ἅγιον Φανούριον, ὀφείλουν νὰ λέγουν: «Θεὸς σχωρέσ᾽ τὴν μητέρα τοῦ Ἁγίου Φανουρίου! Θεὸς σχωρέσ᾽ την!» Ἡ σύμπτωσις μαρτυρεῖ ἁπλῶς πόσον κοινὴ εἶναι ἡ πρὸς τὴν μητέρα φιλοστοργία, καὶ εἰς τοὺς Ἁγίους καὶ εἰς τὰ τέρατα.

Ὁ Ταπόης ἐτρόμαξε, κατεπλάγη, ὠχρίασεν. Ἐπίστευσε πρὸς στιγμὴν τὸ ψευδὲς ἄγγελμα· ἡττήθη ἀπὸ τὸ τέχνασμα τὸ παιδαριῶδες. Ἀφῆκε τὸν λαιμὸν τὸν ὁποῖον ἀγρίως ἔσφιγγεν. Ὁ Τσηλότατος ἐγλύτωσεν εὐθηνά, τὴν βραδιὰν ἐκείνην.

Τὰ παιδιὰ τῆς συμμορίας εἶχον ἀρχίσει νὰ διασκορπίζωνται. Οἱ δύο γείτονες καταστηματάρχαι ἐπῆραν εἴδησιν ἐν τῷ μεταξύ. Ἐξῆλθον μὲ φωνὰς καὶ μ᾽ ἐπιπλήξεις. «Τ᾽ εἶν᾽ ἐδῶ; Τί γίνετ᾽ ἐδῶ;»

Ὁ Τσηλότατος, ζαλισμένος, ἔπεσεν εἰς μίαν γωνίαν, διὰ νὰ ἀναλάβῃ πνοήν. Καὶ τὰ λοιπὰ παιδία, ἐκτὸς ἐκείνου τοῦ ἀφωσιωμένου, ὅστις εἶχεν ἐπινοήσει καὶ ἐκτελέσει τὸ τέχνασμα, ἐτράπησαν εἰς φυγήν.

Ὁ Μανώλης μετὰ τῆς συνοδίας του κατῆλθον πρὸς τὴν ἐνορίαν των. Ὅλα τὰ παιδιὰ ἦσαν ὑπερήφανα καὶ καμαρωμένα. Αὐτὴν τὴν χρονιάν, ἐξῆλθον νικηταὶ ἀπὸ τὸν ἀγῶνα. Ὁ Μανώλης ἦτον ἐντροπιασμένος, διότι ἐπίστευσε τὸ ψευδολόγον παιδίον.

― Δὲν πειράζει· τὸν ἐπαρηγόρησεν ὁ Βαγγέλης, ἐκεῖνος ὅστις ἐγνώριζε τὴν γλῶσσάν του, καὶ ὅστις εἶχεν ἐκτελέσει τὸ πείραμα τῆς ἐμβολῆς καὶ τῆς κατευθύνσεως τῆς χειρός. ― Καλύτερα ποὺ σὲ γέλασε, παρὰ νὰ σοῦ τό ᾽λεγε ἀλήθεια καὶ νὰ λὲς πάλι, καθὼς τὴν ἄλλη φορά, ―θυμᾶσαι;― ποὺ κινδύνεψε ν᾽ ἀποθάνῃ ἡ μάννα σου: «Πᾶ μένη! †πᾶ-ντα·† μένη!» (Πάει, καημένη! πανταπάει, κατακαημένη!)